قرآن كريم در آيات زيادى به شدّت با پيروى از ظنّ و گمان مخالفت مىكند و مىگويد : مادامىكه به چيزى علم و يقين حاصل نكرده‌اى آن را دنبال مكن ( 1 ) . امروز از نظر فلسفى مسلّم شده است كه يكى از عوامل عمدهء خطاها و اشتباهات همين بوده است . « دكارت » هزار سال پس از قرآن اوّلين اصل منطقى خويش را اين قرار داد و گفت : « هيچ چيز را حقيقت ندانم مگر اينكه بر من بديهى باشد و در تصديقات خود از شتابزدگى و سبق ذهن و تمايل بپرهيزم ، و نپذيرم مگر آن را كه چنان روشن و متمايز باشد كه هيچ گونه شكّ و شبهه در آن نماند . » ( 2 ) ميلها و هواهاى نفسانى انسان اگر بخواهد صحيح قضاوت كند بايد در مورد مطلبى كه مىانديشد كاملا بىطرفى خود را حفظ كند ، يعنى كوشش كند كه حقيقت خواه باشد و خويشتن را تسليم دليلها و مدارك نمايد . درست مانند يك قاضى كه روى پرونده‌اى مطالعه مىكند ، بايد نسبت به طرفين دعوا بىطرف باشد . قاضى اگر تمايل شخصى به يك طرف داشته باشد به طور ناخودآگاه دلايلى كه براى آن طرف است نظرش را بيشتر جلب مىكند و دلايلى كه له طرف ديگر و عليه اين طرف است خود به خود از نظرش كنار مىرود و همين موجب اشتباه قاضى مىگردد . انسان در تفكّرات خود اگر بىطرفى خود را نسبت به نفى يا اثبات مطلبى حفظ نكند و ميل نفسانىاش به يك طرف باشد ، خواه‌ناخواه و بدون آنكه خودش متوجّه شود عقربهء فكرش به جانب ميل و خواهش نفسانىاش متمايل مىشود . اين است كه قرآن هواى نفس را نيز مانند تكيه بر ظنّ و گمان يكى از عوامل لغزش مىشمارد . در سورهء النّجم مىفرمايد :

--> ( 1 ) . وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ . ( اسراء / 36 ) . ( 2 ) . سير حكمت در اروپا ، جلد اوّل .